Siyasal Kavramı & Siyasal Üzerine

Semanur ULU*

Siyaset kavramı üzerine yapılacak temel okumalar arasında yer alan iki kitap: Siyasal Kavramı ve Siyasal Üzerine. İki kitabın birlikte ele alınması özellikle Siyasal Üzerine’yi anlayabilmek için yerinde olacaktır. Zira bu eser Carl Schmitt’in Siyasal Kavramı adlı eserindeki tezlerin kah üzerine koyarak kah onun söylediklerine karşı çıkarak ve bir şeyler ekleyerek ortaya çıkarılmış bir kitap. Kitabın müellifi Chantal Mouffe siyasal üzerine Schmitt’le beraber ve Schmitt’e karşı düşündüğünü kitapta beyan etmektedir.

Bu yüzden öncelikle tarihsel olarak da önce gelen Siyasal Kavramı kitabından ve temel argümanlarından bahsetmek yerinde olacaktır. Bir Nazi hukukçusu olan Carl Schmitt bu siyasi tercihinden dolayı bir değersizleştirme girişimine kurban gitse de onun söyledikleri siyaset teorisi açısından bugün bile önemli bir yer tutmaktadır. Schmitt’i her şeyden önce dost-düşman ayrımı temelli siyaset anlayışı ile biliriz. Siyasal Kavramı’nda yazar bu anlayışın kaynaklarını ve temellerini okuyucuya sunmaktadır. Öncelikle devlete ilişkin olan ve siyasal olanın eşit olmadığını ispatlayarak başlar. Peki siyasal olan nedir? Hayatımızda pek çok alanda olduğu gibi siyasal olanın tespiti için de başvurduğumuz bir ölçüt bulunmaktadır. Schmitt’e göre bu ölçüt dost-düşman ayrımıdır. Bu ayrımın yapılmaya başladığı noktada siyaset başlamakta siyasallık bu ayrımın kendisine dayanmaktadır. Dini, kültürel, ekonomik bir ayrımın dost düşman ayrımını doğurduğu zaman siyasallaştığını söyler yazar. Yazara göre böyle bir siyasal tasavvurundan hareketle devlet içinde çoğulluğun olması imkansızdır ve yine aynı sebeple dünyada siyasal bir birlik teşekkül edemez. Siyasetin doğası dost-düşman ayrımına dayandığı için dünya üzerinde siyaset varoldukça farklı devletler var olmaya devam edecektir. Siyasalın varlık koşulu ötekinin varlığıdır. Ama aynı çoğulculuğu devlet içinde hoşgörmez Schmitt. Ona göre devlet homojen bir birlik olmalıdır. Bu sebeple liberal anlayışın ortaya koyduğu çoğu sava şiddetle karşı çıkar. Özellikle de dünyanın örneğin bir işçi sınıfı önderliğinde birleşip devletsiz bir toplumun ortaya çıkacağına ihtimal vermez şayet böyle bir durum ortaya çıkacaksa bu ancak siyasetin ve siyasallığın olmadığı bir durum olacaktır Schmitt’e göre. Çünkü dost-düşman ayrımı ortadan kalkarsa siyasal yaşam da ortadan kalkacaktır. Dost düşman ayrımı konusunda Schmitt’in söylediği belki de en değerli şeylerden biri bir devletin düşmanını tayinine ilişkin tespitleridir. Buna göre eğer bir halk dost-düşman ayrımı yapmıyorsa, yapmak istemiyorsa siyasal varlığı son bulur. Bir halkın düşmanını bir yabancı tayin ediyorsa siyasal bağımsızlığını yitirir. Schmitt’in teorisi günümüzde yaşananları anlamak açısından da bize bir çerçeve sunmaktadır. Kitap içindeki örnekleriyle uygulama açısından da bize fikir vermektedir.

Değineceğimiz diğer kitap ise çağdaş yazarlardan Chantal Mouffe’un yazdığı Siyasal Üzerine. Mouffe siyasetin çatışmalı doğasını yadsıyanlara karşı çıkar. Liberal demokrasinin uzlaşmacı görüşüne karşı çıkar. Bunun siyasalı yok edebilecek bir tehdit olduğunu söyler. Diğer yandan siyasalı dost-düşman ayrımı ile temellendiren görüş de siyasal birliği tehdit etmektedir. Mouffe, Schmitt’in bu siyaset tasavvuruna antagonistik der. Mouffe’un cevap aradığı temel soru bu antagonistik boyut siyasal birlik bozulmadan nasıl ifade edilebilirdir. Bunun cevabını agonizma da görür Mouffe. Düşman yerine siyasal rakip artık “hasım”dır. (Hasım kelimesini düşmanın eş anlamlısı olarak kullanmaz. Biraz daha yoğunluğu düşük bir boyutu ifade eder.) Siyasal öteki artık yok edilmesi gereken bir öteki değildir. Siyasal çatışma demokrasiyi ve siyasal birliği tehdit etmeyen bir zeminde sürdürülmelidir. Schmitt’e bu nokta da hem katılan hem de karşı duran Mouffe. Liberal demokrasi fikrini savunanların bireyci yaklaşımını ve kolektif özneleri yadsımalarını eleştirir. Düşüncesini Freud, Lacan ve Zizek’e de atıf yaparak temellendiren Mouffe kolektif kimliklerin insan doğasına içkin olduğunu söyler. Bu içkinlik aynı zamanda insanın rasyonel olduğu varsayımını da sarsmaktadır. Siyasal Üzerine’de Mouffe kendi siyasal teorisini sunmanın yanı sıra post-politik yaklaşımlarla da hesaplaşmakta. Örnekler üzerinden açıklayıcı bir tutum sergilemektedir. Başta Giddens’ın post-geleneksel toplumu ve Ulrich Beck’in düşünümsel modernleşmesi olmak üzere post-politik fikirleri eleştirir.

Her iki kitap da siyaset ve siyasal kavramlarını tarihsel süreç içinde anlamak isteyenlerin muhakkak okuması gereken, akademik çalışmalarda da sıkça başvurulan önemli kaynaklar olma özelliği taşımaktadır. Aynı zamanda günümüzde siyasallığın çerçevesini nasıl çizmemiz gerektiğini; olayları, durumları, şeyleri hangi ölçüte göre siyasal olarak niteleyebileceğimizi işaret etmeleri açısından da önemli başvuru kaynaklarıdır.

* Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Siyaset ve Sosyal Bilimler Yüksek Lisans öğrencisi

Carl Schmitt

Siyasal Kavramı

Metis Yayınları, 2018, 163 Sayfa, ISBN-13: 978-975-342-597-1

&

Chantal Mouffe

Siyasal Üzerine

İletişim Yayınları, 2005, İstanbul, 152 Sayfa, ISBN-13: 978-975-05-0741-0

YAZARIN DİĞER YAZILARI

BU KATEGORİYE AİT DİĞER YAZILAR