Gültekin Yıldız – Osmanlı Askeri Tarihi

Osmanlı Devleti bir dünya devletidir. Böylesine büyük bir devletin incelenmesi ve anlaşılması ise meşakkatli bir iştir. Bu meâlde iktisadî, siyasî, ekonomik, sosyal vesaire birçok alanda incelenmesi gereken Osmanlı Devleti bu eserde askerî yönden ele alınmış ve incelenmiştir.

Editörlüğünü Gültekin Yıldız’ın üstlenmiş olduğu ve konu olarak 1792-1918 yıllarını kapsayan araştırma eser alanında uzman kişilerin kaleminden çıkmış olan makalelerden oluşmaktadır. Eserin ilk baskısı Haziran-2013 yılında yapılmıştır. Ayrıca eser Osmanlı ve Türk askerî tarihçiliğinin mimarı olan Mirliva Ahmed Muhtar Paşa’ya olan minnetin nişânesi olarak ona ithaf edilmiş ve ardından konuya geçilmiştir.

Eser toplamda dokuz bölümden oluşmaktadır. Her bir bölüm içerisinde birer makale barındırmaktadır. Bölümlerin ardından eserde başvurulan bilgiler Dipnotlar(sayfa 249) kısmında verilmiştir. Ardından Bibliyografya(261) kısmı yer almaktadır. En son kısımda ise eser içerisinde makaleleri yer alan akademisyenleri tanıtan Yazarların Biyografileri(269) kısmı bulunmaktadır.

Kitabın hazırlanması sürecinde yerli ve yabancı birçok kaynaktan ve araştırma eserden faydalanılmıştır. Böylece verilen bilgilerin hem akademik olarak güvenilirliği desteklenmiş hem de dipnotlar ve bibliyografya bilgileri konu hakkında araştırma yapmak isteyecek okuyucuları bilgilendirici ve yönlendirici etkiye sahip olmuştur. Yazılmış olan her bir makalenin yararlanmış olduğu eserler ve bilgiler ayrı ayrı listelenmiş ve kitabın son kısmında verilmiştir.

Eser Osmanlı Devleti’nin askerî alandaki icraatlarının son 125 yılını kapsamaktadır. Devletin askerî alanda sahip olduğu Kara, Hava, Deniz Kuvvetleri; stratejik açıdan çok önemli bir konuma sahip olan kaleleri, Avrupalı devletler ile bu süreçte yürütmüş oldukları ilişkiler, Kara ve Deniz Harp Sanayisi gibi konular eserde derinlemesine incelenmiştir. Ayrıca Osmanlı’nın Hava Kuvvetleri de kaleme alınan bir diğer konudur. İlerleyen kısımlarda Osmanlı-Rus Savaşı, Topyekûn Seferberlik ve Osmanlı’nın deniz muharebeleri de okuyucuya sunulmaktadır.

Kitabın ilk makalesinin yer aldığı birinci kısım akademisyen Mahir Aydın tarafından kaleme alınmıştır. “Kaleler” başlığını taşıyan makalede Osmanlı Devleti’nin stratejik savunma noktalarının önemli bir konumunu oluşturan kaleleri anlatılmaktadır. Anılan dönemde Osmanlı’nın sahip olduğu kalelerin yapısının nasıl teşekkül ettiği betimlenmiştir. Kaleler hakkında verilen bilgiler arşiv kaynaklarına dayalı bir şekilde okuyucuya sunulmaktadır. Bu kısımda Tuna boyu kalelerinden, kalelerin yapısal planlarından bahsedilmektedir. Kalelerin bölgesel dağılımları anlatılırken hangi hanlıkta veya hangi bölgelerde hangi kalelerin olduğu hakkında bilgi veriliyor. Osmanlı Devleti için çok büyük bir öneme sahip olan kalelerin tüm yapısal birimleri derinlemesine incelenmiştir. Ayrıca kalelerdeki insan gücü de bu bölümde anlatılan konular arasında yer almaktadır.

Kitabın ikinci kısmı olan “Kara Kuvvetleri” başlıklı yazı, eserin editörlüğünü üstlenen Gültekin Yıldız’a aittir.  Bu bölümde Osmanlı Devleti’nin, Avrupalı ülkelerin sahip olduğu düzenli ordulara benzer bir ordu kurma çabası içinde olduğu görülmektedir. Tabi ki bu çaba dönemin siyasi, ekonomik ve sosyal durumu göz önünde bulundurulacak olursa çok azimli ve kararlı bir çalışmayı gerektirmiştir. Osmanlı Devlet’i her ne kadar donanma sahibi olan ve deniz hâkimiyetine sahip bir devlet olsa da askerî alanda devletin en temel yapı taşını Kara Kuvvetleri oluşturmaktadır. Bu yüzden Osmanlı Devleti’nin asırlar süren cihan hâkimiyetini anlamak için bu konuyu idrak etmek gerekmektedir. Yazının ilerleyen bölümlerinde yeni düzenli ordunun kurulması ve konuşlandırılması ve ordunun yapılandırılması görseller ile desteklenerek okuyucuya sunulmaktadır.

Üçüncü bölüm Fatih Yeşil tarafından yazılmış ve “Kara Kuvvetlerinde Avrupalı Danışmanlar” başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Osmanlı’nın, Avrupalı ülkeleri örnek alarak tesis ettiği yeni ordunun eğitimi için getirmiş olduğu üst düzey yabancı danışmanlardan bahsedilmektedir.

Bir önceki bölümü tamamlayıcı nitelikte olan “Silah İthâlatı ve Kara Harp Sanayii” bölüm iki yazarın ortak çalışmasıdır. Fatih Tetik ve Serdal Soyluer’in kaleme aldığı çalışma Osmanlı Devleti’nin diğer ülkeler ile yapmış olduğu silah ve teknoloji ticaretinin ne ölçüde ve yönde cereyân ettiğini anlatmaktadır.

Ali Fuat Örenç, beşinci bölümü oluşturan “Deniz Kuvvetleri ve Deniz Harp Sanayii” yazısında stratejik açıdan önem taşıyan deniz hâkimiyetine sahip Osmanlı Devleti’nin donanması ele almaktadır. Bu yazıda gemilerin inşa ediliş süreçleri, çalışan işçilerin durumu, gemilerin türleri ve sayıları detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. Devletin sahip olduğu donanmanın son zamanlara kadar ne şekilde geliştiği ve bu gelişimin korunması için ne tür icraatlar yapıldığı kronolojik bir düzen içerisinde anlatılmıştır.

“Hava Kuvvetleri” bölümü Mustafa Yeni tarafından kaleme alınmış olup Osmanlı’nın diğer ülkeler ile aynı tarihlerde tesis ettiği hava kuvvetlerinin gelişimi ve savaşta sağlamış olduğu faydalar incelenmiştir.

Kitabın yedinci bölümümde İbrahim Köremezli’nin “Osmanlı-Rus Harpleri (1768-1878)” yazısını görmekteyiz. Geçmişten beri Osmanlı ile rekabet içerisinde olan Rusya’ya karşı Osmanlı Devleti’nin topraklarını muhafaza etme politikaları ve yapılan savaşlar sonucunda yaşanılan ağır şartlar bu bölümün konusunu oluşturmaktadır.

Sekizinci bölümde Mehmet Beşikçi’nin “On Yıllık Harp ve Topyekûn Seferberlik” yazısı yer almaktadır. Bu yazıda Osmanlı Devleti’nin son dönemlerde yapmış olduğu savaşların birbiri ardınca ve deyim yerindeyse kesintisiz bir şekilde devam ettiği bilgisi verilmektedir. Çok ağır şartlarda devam eden bu süreçte topyekûn seferberlik kavramıyla açıkladığımız millî birlik ve beraberliğin bir vatanın savunulmasında ne derece etkili olduğu gözler önüne serilmektedir.

Son bölüm ise Emir Yener tarafından kaleme alınmıştır. “Deniz Muharebeleri ve Müşterek Harekât (1792-1912)” başlıklı yazıda, iki asrı kapsayan bir süreçte Osmanlı donanmasının tek başına ve kara ordusu ile birlikte desteklenerek girdiği deniz muhârebeleri anlatılmaktadır.

Eser alanında uzman birçok hocanın kaleminden çıkmış olması ve verdiği bilgilerin önemi yönüyle Osmanlı askerî tarihi alanında çok önemli bir yere sahiptir. Çalışma meşakkatli bir sürecin sonucu olduğunu ispatlamış ve akademik kaynak taraması yönünden zengin bir çizgiye ulaşmıştır. Ayrıca bu konuda araştırma yapacak kişilere de ışık tutmuştur.

Kitapta anılan dönemlere ait olan fotoğraf, harita ve resimler bolca kullanılmıştır. Bu da okuyucuya dönem hakkında görsel bilgi oluşturma ve dönemi daha iyi kavrayabilme imkânı sunmuştur.

Eserde yer alan makalelerin dili gayet sade, açık ve akıcıdır. Makalelerde salt bilgi verilmemiş, yazarlar konu hakkındaki yorumlarını da okuyucuya sunmuştur. Ayrıca kitap oldukça kaliteli ve görsel açıdan cezbedici bir forma sahip olarak basılmıştır.

Editör: Gültekin YILDIZ, İstanbul, Timaş Yayınları, 2013, 271 Sayfa, ISBN: 978-605-08-1069-1

Yazar: Bahar TEKİN

0 0 oy
İçeriği Değerlendir