Kapitalizmin Kavram Haritası

Fatih Oğhan

Kapitalizmin Kavram Haritası, Can Mustafa Çebi tarafından kaleme alınmış. Esere başlarken, yazarın da belirttiği gibi bu eserin politik bir yönünün olmadığını söyleyebiliriz. Kapitalizmin sosyal ve felsefi altyapısını anlatmak için bu sosyal ve felsefi altyapıların kapitalizm ile olan direkt ve dolaylı ilişkilerini konu alıyor. Yazar, bir açıklama olarak, bu kitabın kapitalizmi övmek ve yermek adına da kaleme alınmadığını; sadece dünyanın her tarafında dillerden düşmeyen, öyle veya böyle herkesin hayatına dokunan kapitalizmi daha iyi tanıma amacını taşıdığını belirtiyor.

Birinci bölümde, kapitalizmin tanımı ve farklı düşünürlerin kapitalizmi nasıl tanımladıklarının açıklaması ile başlıyor. İnsanlık tarihi ve bu tarih içerisinde kapitalizmin doğuşu ve gelişimi de konu ediliyor.

İkinci bölümde, Sanayi Devrimi ve bu dönem içerisinde kapitalizmin gelişimi, Birinci Dünya Savaşı ile kapitalizmin savaşın nedenlerine ve sonuçlarına etkileri, Birinci Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin durumu, Türkiye İktisat Kongresi’nin toplanmasıyla alınan kararların açıklamaları ile kitap ismini hak edecek kadar kapsamlı bir şekilde kapitalizme giriş yapıyor. Tanıtım konusunda belli bir çizgiyle, düzenli bir sıra ile okuyucuyu yormadan meseleye eğiliyor. Anlatımın bir tarih sıralaması ile gitmesinden dolayı da okuru sıkmadan devam ediyor. İkinci bölüm, modern toplumun tanımlanması ile Alman sosyolog George Simmel ve Frederick Winslow Taylor, Henry Ford, John Maynard Keynes gibi isimlerin bakış açılarıyla bizlere aktarıyor.

Üçüncü bölümde, Çebi birey üzerinden konuyu ele alırken erdemli insan - egoist insan çözümlemelerinde bulunuyor. Sonrasında adı kapitalizmle yan yana yazılan ve anılan liberalizme gönderme yaparak kapitalizm ile liberalizm için de açıklamalarına devam ediyor. Konu kapitalizmin ana dayanaklarından biri olan rekabet konusuna geldiğinde; rekabet ile ilgili İbn-i Haldun ve Hobbes, ihtiyaçlar konusunda Kirene Okulu ile Klinikler Okulu’nun bakış açılarını aktararak doyurucu bilgiler veriyor. Konu toplum olunca, mevcut toplumun da menfaatleri bireylerin ortak kazançları olunca,  mesele milliyetçilik konusunda buluşuluyor. Yazarın da dediği gibi milliyetçilik de tıpkı kapitalizm gibi dünyaya hâkim olan bir ideolojidir. Dünyadaki insana yöneliktir. Kapitalizm ile milliyetçilik birbirlerinden farklı olsalar da milletin menfaatleri noktasında milliyetçilik kapitalizmi yanına alabilmektedir. Yazar, eserin giriş kısmında söylediği, kapitalizmi övmek veya yermek için değil; tanımak, anlamak, anlatmak için röntgenini çekiyorum, sözüne istinaden kapitalizmin felsefi boyutunu anlatmak için de pragmatizmin anlaşılması gerektiğini belirterek faydacılık üzerine kafa patlatan düşünürlerin söylemlerini de bizlere aktarıyor. Bu bölümde Darwin ve ilham aldığı Malthus ve Lamarck’a değinilerek Sosyal Darwinizm’in bakış açısı ile kapitalizme farklı bir pencereden de bakmamızı sağlıyor.

Üçüncü bölümün ardından Çebi, sonsöz niyetine diyerek başka bir bölümde de dil ve para konusuna değiniyor. Kapitalizmin egemenliğinde küreselleşme olgusu önem kazanırken, Çebi, küreselleşmenin tanımı için küreselleşmenin sembol kurumlarının (Dünya Bankası, IMF, OECD, Birleşmiş Milletler) küreselleşme tanımlarını eserine alarak kapitalizmin anlaşılması için bir adım daha atıyor. Sonsöz niyetine edilen sözlerden sonra münferit yazılarla dördüncü bölümde de düşünürlerin, kurumların bakış açıları açıklanıyor. Bu kısmından sonra okuyucuya okunan bu kitaptan kapitalizm ile ilgili ne anladığı, anlamadığı ve daha önemlisi okuyacağı münferit yazılar ile daha güncel ve ete kemiğe bürünmüş kapitalizm ile ilgili yazılarla pekiştirme, anlama sorgulama, farklı bakma adına bir çalışma sunulmuştur. İlki Türkiye’de 1950’lerden günümüze kırdan kente iç göçün belli başlı nedenleri ve sonuçları, “Soğuk İçiniz” ile Coca-Cola’ya bir bakış, “Otomobil Kapitalisttir Bisiklet Sosyalist” ile bir mukayese, “Modernizm Üzerine Bir Eleştiri” ile modernizmin bahsi ile birlikte daha bir anlamlı olmuştur. Modern insanın post-modern geri dönüşümünde insanlığın geçmiş ve gelecek arasında tercihi ne tarafa daha çok evrildiği, evrileceği sorgulaması. “Futbol Asla Sadece Futbol Değildir” ile futbolun sadece sporun dalı olmadığı… Aslında bu kitabın da diğer yazılan kitapların da bir hedefi olduğu, verilen bilgilerin sadece bilgilenmek maksadı ile verilmediği, bilgilerin daha donanımlı olmamız için verildiği ve ilham kaynağı olması, hedeflerimize giderken kolaylıklar sunması için de verildiği; ayrıca hedefsiz olunamayacağı konusunda farkındalık oluşturan bir yazı da “Kızılelma”. Arkasından halen yazarın uyarı ve uyandırma adına birimizin bile uyanmasına vesile olması maksadıyla “Kızıl Elma mı Apple Elması mı?” adlı bölümü. Bu yazıda da nasıl da hâlâ uyumaya devam ettiğimizi anlıyoruz. Apple elması alanlara, sana verdikleri elma bile yarım, yarısı midelerine indi bile, son mesajıyla sonlanıyor.

Kitap, kapitalizmin kod haritasını çıkarırken mütevazı davranıp “Yeni Başlayanlar İçin” dese de usta düşünürlerin eserleri ile yarışacak durumda. Bu haliyle, milli bir bakışla dünyada sözü geçen kapitalizmi tanıma ve anlama adına güzel bir çalışmanın ürünü. Okunmalı ve okutulmalı Kapitalizmin Kavram Haritası.

[i] Bu yazı Kitap Şuuru intisabıdır. (Editörü: Burak Akdağ) kitapsuuru@gmail.com, www.kitapsuuru.com

Can Mustafa Çebi

Deli Dumrul Kitap, İstanbul 2019, 229 Sayfa, ISBN: 978-605-82820-5-6

 

YAZARIN DİĞER YAZILARI

BU KATEGORİYE AİT DİĞER YAZILAR