Şerif Aktaş – Edebiyatta Üslûp ve Problemleri

Yeni Türk Edebiyatında bazı alanlarda yapılan çalışmalar sınırlı kalmış yahut belli kalıpların dışına çıkamamıştır. Üslûp incelemeleri bu konuların başında gelir. Üslûp ile ilgili yapılan çalışmaların çoğu malumu ilam etmekten öteye gidememiştir. Söz konusu mevzuya akademisyenlerin bu kadar uzak durmalarının temelinde ise stilistik bilimi olarak adlandırılan bu alanın çok yönlü olması, yerli kaynakların yetersizliği, Batılı kaynaklara ulaşmak için ileri düzeyde bir yabancı dil, çok yönlü bir araştırma ve ayrıştırma gerektirmesi etkili olmuştur.

Yeni Türk Edebiyatı alanındaki eserleriyle ses getiren Şerif Aktaş, üslûp hakkında bizde ilk çalışma yapanlardandır. Edebiyatta Üslûp ve Problemleri yayınlandığı dönemlerde teorik anlamda büyük bir boşluğu doldurmuştur. Önsöz, Dil ve Üslûp (1.Bölüm), Üslûp İncelemesi (2.Bölüm) ve Netice başlıklarından oluşan eser, 107 sayfadan müteşekkil hacim bakımından küçük, ancak içerik bakımından zengin bir eserdir. Üslûp incelemelerinin tarihi hakkında bilgi vermekten sakınan yazar, okuyucuyu sınırlandıracak tanım ve kullanımlardan da uzak durur.

Dil ve Üslûp başlığını taşıyan ilk bölüm, “Dil-Söz, Dil ve Fonksiyon, Üslûba Tesir Eden Faktörler, İbâre, Metin” adlarını taşıyan alt başlıklardan oluşur. Bu bölümde Saussure’ün dil-söz ayrımı ve gösterge, gösteren ve gösterilen gibi çalışmaları ile genel dilbilim çalışmalarının üslûp çalışmalarına katkısı üzerinde durulur. Bununla birlikte modern üslûp incelemelerinin belagat ve fesahat ile Batılı retorikten ayrıksı yönleri, incelenen diğer bir mevzudur. “Üslûp İncelemesi” başlığını taşıyan ikinci bölümde ise üslûp incelemeleri; tasvirî ve tekevvünî üslûp incelemesi başlığı altında incelenmiştir. Netice bölümünde ise genel bir değerlendirme yapılmıştır.

İlk çalışmalardan biri olması sebebiyle akademik camiada birincil başvuru kaynaklarından olan eserin kanaatimizce en büyük eksikliği ise örnek, yani uygulama yetersizliğidir. Aktaş, örnekler konusuna yeterince eğilmemesini de önsöz bölümünde şu şekilde açıklıyor. “(…) bir metnin üslûbu üzerinde nasıl çalışılabileceğini, bu konuda gerçekleştirilmiş teorik çalışmalardan hareketle ifadeye gayret ettik, örneklerle kitabın hacmini büyütmek konusunda tereddüt ettik. Bu konuda, en azından öğrencilerimizle sınıfta yaptığımız tahlilleri almayı düşündük. Ancak öğrencilerin zaman zaman bizi şaşırtan dikkatleri, okuyucuyu teorik bilgiyle karşı karşıya getirmenin faydasına inandırdı. Öğrencilerimizi de okuyucuyu da örneklerle şartlandırmanın, onların anlama ve sezme kabiliyetlerine ihanet olacağını düşündük. Örneksiz, daha doğrusu az örnekle almanın zorluğunu biliyoruz. Ancak teorik bilginin ferdin dünyasında yeni ve orijinal akisler uyandıracağına inanıyoruz.” (s.7-8)

Aktaş, örnek uygulamaların kişiyi sınırlandıracağını belirtir ve bu sebeple eserde bir tek Ömer Seyfettin’in “İlk Cinâyet” adlı öyküsünü üslûp bakımından tetkik eder. Bu incelemenin de derinlemesine bir inceleme olmadığını daha çok teoride kaldığını belirtmemiz gerekir. Sözgelimi sathî bir inceleme olarak gördüğümüz bu uygulamanın bir roman üzerinde uygulanması çok zordur veya uygulandığı takdirde elde edilen neticenin bizi doğruya ne kadar yaklaştıracağı muallaktır. Eserin diğer eleştirebileceğimiz yönü ise -biraz ironik bir durum oluşturacak olsa da- dil ve üslûbudur. Aktaş, basit bir konuyu anlatırken bile o kadar dolambaçlı yollara sapar ki konuyu anlamak oldukça zorlaşır. Anlaşılmamasının sebeplerinden biri de yazarın sık sık alıntılar yaptığı yabancı kaynaklardan bazı kavram ve durumlara yüzeysel şekilde değinip onları derinleştirecek örneklere yer vermemesidir.

Sonuç olarak Şerif Aktaş’ın Edebiyatta Üslûp ve Problemleri, üslûp çalışmaları açısından önemli bir kaynaktır. Fakat dünyadaki eleştiri yöntem ve tekniklerinin geldiği nokta düşünüldüğünde bu eserin eksiklerinin olduğu da muhakkaktır. Üslûp alanında çalışma yapacak öğrenci ve akademisyenlerin birçok kaynaktan yararlanmaları ve özellikle üniversiteler için büyük bir eksiklik olarak gördüğümüz matematiksel üslûp incelemeleri için teknolojiyi de işin içine katarak çok boyutlu çalışmalar yapmaları büyük bir boşluğu dolduracaktır.

Şerif AKTAŞ, Kurgan Edebiyat Yayınları, 110 Sayfa,  Ankara, 2014, ISBN:975-267-93-44

Yazar: Harun GÖRÜCÜLER

0 0 oy
İçeriği Değerlendir