Dünyayı Değiştiren Kitaplar

Semanur ULU

Dünyayı Değiştiren Kitaplar, kitabın çevirmeni olan ünlü Türk sosyolog Erol Güngör’ün "Büyük Eserler" ve "Biz" başlıklı bir yazısıyla başlıyor. Bu yazıda Erol Güngör kitap okuma alışkanlıklarımıza, eserin içeriğine ve bu eseri çevirmesindeki temel gayeye değiniyor. Erol Güngör’ün çevirisi gayet sarih ve başarılı. Özellikle böyle bir eserin çevirisinde yabancı dillere terminolojik düzeyde hakim olmak çok mühim bir nokta. Erol Güngör münevver kişiliğinin hakkını vererek harika bir tercüme ortaya koymuş. Erol Güngör’ün bu takriz yazısını giriş bölümü takip ediyor. Bu bölümde yazar, eser boyunca ele aldığı eserleri hangi ölçütlere göre belirlediğini, nasıl ele aldığını ve bu kitapla neyin amaçlandığını anlatıyor. Bu kısmın ana fikrini şu cümlelerde görmek mümkün: “Kitaplar çoğunlukla fazla heyecan yüklü, milyonlarca insana hitap eden mesajlar taşıyorlardı. Yaptıkları etki bazan iyi bazan kötü oldu. Açıkça belli ki, kitaplar hem iyi hem kötü yolda birer kuvvet olabiliyor. Ne olursa olsun, bizim buradaki gayemiz onların ahlaki değerlerini ölçmek yerine, kitapların dinamik ve güçlü aletler , vasıtalar veya silahlar olduğunu göstermektedir.” (s.26)

Kitabın devamı iki bölüme ayrılmış. İlk bölüm “İnsanın Dünyası” başlığını taşıyor ve bu başlık altında on adet kitap hakkında yazı mevcut. Bu on kitap daha çok sosyal bilimlerin konusuna giren daha doğrusu toplumsal yaşantı üzerinde etkili olan kitaplar. Bu kitapların isimleri ve yazarları sıralanacak olursa şu liste ortaya çıkar: “Hükümdar-Nicolo Machiavelli, Sağduyu-Thomas Paine, Milletlerin Zenginliği-Adam Smith, Nüfusun Artışı Üzerine Deneme-Thomas Malthus, Sivil İtaatsizlik-Henry David Thoreau, Tom Amca’nın Kulübesi, Harriet Beecher Stowe, Sermaye-Karl Marx, Tarihin Akışı Üzerine Deniz Gücünün Etkisi-Alfred T. Mahan, Tarihin Coğrafi Mihveri Sir Halford J. Mackinder, Kavgam-Adolf Hitler”. Buradan da görüldüğü üzere çok geniş bir alanda ve birbirinden çok farklı görüşlerin taşıyıcısı olan eserler bu bölümde ele alınıyor. Yazarın burada yaptığı basitçe eserlerin içeriklerine değinmek içerikleri hakkında bilgi vermek değil. Ele alınan eserin hem yazarı hakkında hem yazarın diğer eserleri hakkında hem de eserlerin ortaya çıktığı tarihsel bağlam hakkında bilgi veriyor. Eserlerin tarihsel, siyasal önemlerini kavramak için oldukça faydalı bir yöntem izleyen Robert B. Downs eserlerden yaptığı alıntılarla ve o eserler hakkında daha önce yazılmış önemli yazılardan aktardığı pasajlarla içeriği zenginleştirmiş. Burada belki şunu söylenebilir. Söz konusu eserlerin bazıları hatta çoğu gerçekten de dünya çapında etkileri haiz kitaplar ancak içlerinde etkileri sınırlı kalmış olanlar da evcut bu da yazarın esas gayesiyle uyuşmuyor. Örneğin Hükümdar, Sermaye, Milletlerin Zenginliği, Nüfusun Artışı Üzerine Deneme gibi eserlerin evrensel etkileri yadsınamaz. Bu eserler bugün bile sosyal bilimler alanında eğitim alan her öğrenci tarafından deyimi yerindeyse sular seller gibi bilinmesi elzem olan kaynaklar arasındadır. Machiavelli bu eseri ile moden siyaset biliminin habercisi ve kurucusu sayılmakta, Marx’ın tezleri dünyanın dört bir yanında bugün bile insanları etkisi altına almaya devam etmektedir. Diğer yandan örneğin Tom Amca’nın Kulübesi etkileri daha çok Amerika kıtası ile sınırlı kalmış kölelik karşıtı bir romandır. Yazar kitapları eleştirirken doğal olarak kendi dünya görüşüne bir oranda yer vermiştir. Örneğin Sermaye’nin analizini yaparken onun bir anti-komünist, kapitalizm savunucusu bir klasik Amerikalı olduğu izlenimi oluşuyor.

Eserin ikinci bölümü ise “İlim Dünyası” başlığını taşıyor. Bu bölümde de pozitif bilimlerin alanına giren ve bazıları da deneysel bilgiler içeren altı kitap ele alınıyor. Bunlardan ilki dünyanın sabit durup evrenin döndüğü görüşünü yıkarak ilk defa dünyanın güneş etrafında döndüğünü söyleme cesareti gösteren Nicolaus Copernicus’in devrim yaratan eseri Gök Kürelerinin Dönüşleri Üzerine (De Revolutionibus Orbium Coelestium). İkincisi meşhur fizikçi Isaac Newton’ın bulduğu bazı kanunları içeren “Principia Mathematica”. Bir diğer eser “İlmi Tıbbın Şafağı” bağlığı ile sunulan William Harvey’in De Motu Corbis’i. Bahsedilen dördüncü kitap hala hakkında tartışmaların süren, yazıldığı günden beri gündemde daima yer işgal eden Charles Darwin tarafından kaleme alınan Türlerin Kökeni. Ardından psikanalizin kurucusu Sigmund Freud’un psikoloji ve psikiyatri bilimlerinde önemli yeri olan Rüyaların Yorumu adlı eseri bir değerlendirmeye tabi tutuluyor. Son olarak ise görkemli bir kapanışa yaraşacak şekilde Özel ve Genel İzafiyet Teorileri adlı eseri ile Albert Einstein Robert B. Downs tarafından masaya yatırılıyor.

Bu on altı eserin her biri ve yazarları hakkında detaylı bilgiler içeren kitap aslında çevirmen Erol Güngör’ün de değindiği büyük bir açığı kapatıyor. Bu temel ve mühim eserleri hala okumamış olanlar için bu eserler hakkında kısa ve doğru bilgi edime fırsatı sunuyor. Bu eserleri okuyanlar da kitabı sıkılmadan ve hatta severek okuyacaklardır. Belki anlayamadıkları ya da yanlış anladıkları bazı noktalar aydınlığa kavuşacak, belki eserin yazarı hakkında bilmedikleri şeyler öğreneceklerdir. Belki de sadece zevk alarak okudukları eserlerin dünya tarihi üzerindeki etkilerini ilk kez bu eserden öğreneceklerdir. Dolayısıyla her gruptan okura hitap eden eser Erol Güngör’ün usta çevirisi ile okurlarını bekliyor.

Robert B.Downs, Çev. Erol Güngör

Ötüken Neşriyat, İstabul 1998, 268 Sayfa, ISBN 975-437-138-5

YAZARIN DİĞER YAZILARI

BU KATEGORİYE AİT DİĞER YAZILAR