ETKİNLİKLER:

Darbe 1878

Burak ATICI[1]

"Kraliçenin Huzuru Hakanımızın Bahşettiği Kadardır!"[2]

Yakın dönem Türk tarihinin en girift bölümlerinden birine kapı aralayarak günümüzü anlamlandırma gayretine düşeceksek Sultan İkinci Abdülhamid dönemini çok iyi tahlil etmemiz gerekmektedir. Tabii bu tespitte bulunurken popülist bir tarafgirlikten ve tarihi şahsiyetlere husumet gütme hastalığından bahsetmiyorum. Çünkü malumunuzdur Türkiye'de her ideolojik grubun kendince idol kabul ettiği bazı liderler bulunmaktadır. Ne hazindir ki bu grupların idol edindikleri liderler aslında havsalalarında oluşturdukları putlardan çok daha farklı ve çok daha naif yerlere layıklardır. Sultan İkinci Abdülhamid de bazı kesimlerce idol kabul edilip farkında olmadan putlaştırılan yakın tarihimizin çok büyük liderlerindendir. Bu minvalde aşağıda değerlendireceğimiz eser tarihe hakikatli bir bakış açısı getirmesi hasebiyle takdire şayandır.

Ozan Bodur, 1981 yılında Zonguldak Devrek'te dünyaya geldi. Tarih ve siyaset bilimi eğitimi aldı. Denemeleri, araştırmaları ve gözlemleri, Semerkand, Mostar, Ayarsız ve Millî Hikâye gibi farklı dergilerde yayımlandı. Çeşitli program, belgesel ve uzun metraj filmler için senaryo metinleri kaleme aldu. Halen bir kamu kütüphanesinin koordinatörlüğünü yürüten Bodur'un, Osmanlı Devleti'nin son yılları ile Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna dair yaptığı çalışmalar devam etmektedir. Bodur bu çalışmalarının yanı sıra ülke genelinde uzmanlık alanları ile alakalı seri konferanslar vermekte ve bir grup üniversite gencinin oluşturduğu Mızık Çamı Okuma Okulu'nun da danışmanlığını yürütmektedir. Yazar evli ve üç çocuk babasıdır.

Eser 1876 yılında Osmanlı Devleti'nin 34. Padişahı ve 113. İslâm Halifesi olan Sultan Abdülhamid'e karşı 1878 yılında gerçekleştirmeye çalışılan başarısız bir darbe girişimini konu etmektedir.

Tarihi-Roman türünün bir örneğini teşkil eden eser Türk romancılığında alışık olmadığımız bir tarza sahiptir. Eser tarihi gerçeklerden hareket ederek kurgulanmış olmakla beraber ara ara yazarın titiz çalışmaları sonucu verilen dipnotlar ile türünün dışına çıkmaktadır. Özellikle belirtmem gerekiyor ki verilen dipnotlar kitabı daha ilgi çekici hale getirmekte ve okuyucuları da araştırma yapmaya sevk etmektedir. Yukarıda kısaca beyan ettiğimiz gibi eser 1878 yılında Çırağan Sarayı'nda gerçekleştirilen başarısız bir darbe girişiminden esinlenmektedir. Ülkemizin de özellikle 15 Temmuz 2016'da yaşadığı başarısız darbe girişimi düşünüldüğü taktirde eser yakın tarihimiz açısından da büyük öneme sahiptir. Zaten yazarda eserin başında "Yedisekiz Hasan Paşa'dan Ömer Halisdemir'e değin devletimize omuz veren bütün kahramanlara..."[3] girişi ile kitabı tüm serdengeçti kahramanlara atfetmiş, böylelikle iki darbe girişimi arasındaki ilintiye de işaret etmiştir. Eserin esinlendiği dönem çok büyük karmaşalara şahit olmuştur. Bilindiği üzere Sultan Abdülaziz bir grup bürokrat tarafından hal edilmiştir. Hal etmekle yetinmeyen bu grup daha sonra Sultan'a intihar süsü verilmiş bir suikast düzenlemiştir. Sultan Abdülaziz'in yerine tahta geçen Sultan 5. Murad ise tahtta sadece 93 kalabilmiştir. Çünkü amcasının başına gelen bu vahim hadiseden ve aynı akibeti yaşama ihtimalinden etkilen 5. Murad akli dengesini kaybetmiştir. 5. Murad'ın yerine ise Sultan İkinci Abdülhamid tahta geçmiş ve 33 yıl sürecek yönetiminin özellikle ilk 2 senelik evresinde çok büyük sıkıntılarla mücadele etmiştir. Meşhur 93 Harbi ile Ruslar Yeşilköy'e kadar dayanmış, bürokratlar içinde oluşan hizipler devlet yönetimini işlevsiz hale getirmiştir. Bu noktada belirtmekte fayda vardır ki oluşan bu hizipler sefaretlere (büyükelçilik) dayanmaktadır. Bir kısım üst bürokrat çeşitli ülkelerin devlet yönetim tezlerini uygulamak adı altında bir nevi o ülkelere hizmet etmektedir. Ayrıca belirtmek gerekir ki Sultan İkinci Abdülhamid 1. Meşrutiyeti de ilan etmiştir. Yani Sultan mutlak bir monarşiyi değil Meşruti bir monarşiyi elinde bulundurmaktadır. Eserin ana konusu aslolarak Çırağan baskını olsada eser satır aralarında bir dönemin tarihi portresini de çizmektedir. Eserin konusunu teşkil eden Çırağan baskını ise Mason Locası üstad-ı azamı C. Scaleari, Damat Mahmud Paşa, İngiliz Sefareti ve Ali Suavi tarafından organize edilen bir darbe girişimidir. Nüktedan bir dille ifade edecek olursak mahşerin dört atlısı bu grup sabık 5. Murad'ı tedavi ettirip, kaçırıp iç ve dış çeşitli 5. kol unsurlarının desteği ile yeniden tahta geçirmek istemektedir. Burada ifade etmemiz gerekir ki 5. Murad Osmalı Hanedanı'nın ilk ve tek Mason üyesidir. Bu darbe girişiminin arkasında ise kitabın kapağında Mason kıyafetleri ile resmedilen İngiliz Kralı 7. Edward ve Masonlar bulunmaktadır. Bu girişime aktörlük edenlerden bir kesimi ihtirasının kurbanıdır. Diğer kesim ise kendince kutsal gördüğü bir vazife için bu girişimin içindedir. Amaç Osmanlı Devleti'ni ele geçirmektedir. Ancak mahşerin dört atlısı Türk'ün "hikmet"ini ve delilerini es geçmektedir. Nitekim yine nüktedan bir dil ile ifade edecek olursak Oduncu Hasan Paşa (Yedisekiz Hasan Paşa) bu darbe girişimini tek başına engellemiştir.

Sonuç olarak eser kurgusal bağlantısı, bazı kelimelerin sıkça kullanılması es geçilirse (Örn: Bu bağlamda, Kaim) akıcı dili, milli ve manevi durak noktalarına teması ile Tarihi-Roman alanında önemli bir konuma yerleşmektedir. Ayrıca şu hususu da belirtmekte fayda vardır. Ebedi düşmanlıkların bölgemizde sebep olduğu vesayet savaşlarına şahitlik ettiğimiz şu günlerde bizlere tarafımızı (mazlumun yanı) yeniden hatırlattığı için yazara teşekkür ediyorum. Bu vesile ile tüm "isimsiz" kahramanlarımızı bir kez daha yad ediyor. Keyifli ve bilgili okumalar diliyorum.

[1] İstanbul Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü, Lisans Öğrencisi, sontugraburakatici@gmail.com

[2] Adı Geçen Eser sayfa 240

[3] Adı Geçen Eser Sayfa 5

Ozan BODUR

Eşik Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 2018, ISBN:978-605-159-432-3

YAZARIN DİĞER YAZILARI

BU KATEGORİYE AİT DİĞER YAZILAR