Babür Şah

*Eyüp YILMAZ

Bilindiği üzere Türkler tarihte birçok devlet kurmuş ve geniş coğrafyalara hükmetmiştir. Türkistan başta olmak üzere birçok coğrafyada Türkler tarih sahnesinde yerini almıştır. Bu coğrafyalardan Afganistan ve Hindistan’da Türklerin izlerini taşıdığı topraklardır. Biz bu inceleme ve tanıtımımızda Fergana-Andican’da hayata gözlerini açan, babasının talihsiz bir şekilde ölümüyle 12 yaşında tahta geçip kendini siyasi mücadelelerin içinde bulan Zâhirüddin Muhammed Bâbür’ün hayatının ele alındığı Bâbür Şah isimli eseri ele alacağız.

Eser, Ortaçağ Tarihçisi olan, Dr. Öğr. Üyesi Canan Kuş Büyüktaş tarafından kaleme alınmıştır. Büyüktaş, Osmanlı-Hindistan ilişkileri üzerine çalışmaktadır. Eser, Prof. Dr. Haşim Şahin danışmanlığında Erdem Yayınları tarafından hazırlanan Türk Büyükleri serisinin bir meyvesidir.

Eser, bahsettiğimiz üzere Hindistan’da kurulmuş olan Bâbür devletinin kurucusu, Hindistan’a hükmeden Zâhirüddin Muhammed Bâbür’ün sıra dışı yaşamını ele almaktadır.

Eser, dört bölümden oluşmaktadır. Yazar ilk bölümde Bâbür’ün on iki yılını ele alır ve ailesi hakkında okura bilgiler sunar. On iki yaşında babasını talihsiz bir ölümüyle Bâbür’ün tahta geçişi ile bu bölüm son bulmaktadır. İkinci bölümde ise mücadele, savaşlar ve devlet adamlığı süreci ele alınır. On iki yaşında tahta geçiş, mücadelelerin başlangıcını teşkil eder. Bu mücadeleler Bâbür’ün Fergana yılları, Kâbil yılları ve Hindistan yılları olarak üç ana başlık dâhilinde ele alınmıştır.

Fergana yılları Bâbür için oldukça zorlu ve çetin geçecek yılların habercisi idi. Henüz çok genç diyebileceğimiz on iki yaşında tahta geçmesi kendi emrindeki kumandan ve beylerin bir kısmının kendisini tanımaması üzerine Bâbür’ü bunlarla mücadeleye sevk etmiştir. Mücadeleler Bâbür’ün yakasını bırakmamış, Semerkand hükümdarı amcası Sultan Ahmed Mirza ve Taşkent’te Moğol Han’ı Mahmud Han ile mücadeleye girişmiştir. Bu mücadeleler sonucu Semerkand’a hâkim olsa da bu hâkimiyet uzun sürmedi. Çünkü Bâbür’ün rakipleri oldukça güçlü idi. Rakiplerinden Muhammed Şeybani Han’ın güçlü olması nedeniyle Bâbür Fergana’da tutunamadı. Ardından önce Kâbil ve sonra Hindistan Bâbür’ün taht merkezi oldu. Bâbür Hindistan’da 1526-1858 arasında hüküm sürecek bir devletin Bâbürlü Devleti’nin temelini attı. Bâbür’ün birikimli bir hükümdar olması gerek devlet adamlığı, gerekse bilgeliği Bâbürlü Devleti’nin uzun yıllar hüküm sürmesini sağlamıştır. Yazar Bâbür’ün Hindistan’ı hâkimiyetine değin süreci gayet akıcı bir üslupla ve özetle eserinde okura aktarmıştır.

Tabii yazar sadece Bâbür’ün siyasi mücadeleleri ve devlet adamlığı üzerinde durmamış ve üçüncü bölümde Bâbür’ün aile reisliği ve hanımları hakkında oldukça zengin bilgilerle okura aile reisi Bâbür’ü tanıtmıştır.

Eşlerin tanıtıldığı bu bölümde eşleri arasında en dikkat çekeni ise Mahım Begim’dir. Mahım Begim tıpkı Bâbür gibi bilge ve birikimli bir hanımdır. Bâbür’ün eşleri arasında en güvendiği ve değer verdiği biri olmasını bilgeliğine ve hanımefendiliğine borçlu olsa gerektir. Bâbür, eşi Dildar Begim’in kızı Gülbeden Begim’i yetiştirmesi için Mahım Begim’in yanına vermiştir. Mahım Begim’in eğitiminden geçen Gülbeden Hanım dönemin önemli hanım yazarları arasında yerini almıştır. Gülbeden Begim, Hümâyunname isimli eserin yazarı olarak karşımıza çıkmaktadır. Mahım Begim’in bir başka özelliği ise Bâbür’ün veliahtı olacak Hümâyun’un annesi olması idi.

Yazarımız dördüncü bölümde ise "Bilge Bâbür" başlığı altında Bâbür’ün eserleri hakkında bilgiler sunmaktadır. Bâbür’ün kalemi ve söz sanatlarını güçlü bir şekilde kullanmasından ve Türkçe’ye verdiği değer vurgulanmıştır. Yazar bu bölümde Bâbür’ün Vekâyi isimli eserinden seçmelere de yer vermiştir.

Bu seçmelerden biz de bir örnekle Bâbür’ün kalemi ve söz sanatlarını ustalıkla kullanışını göstermek isteriz, bu örnekte Bâbür’ün vatan hasretini görmekteyiz;

“Mihnette insan insanı hatırlamazmış,

Gurbette insan gönlünü şâd etmezmiş;

Bu gurbette gönlüm hiç şâd olmadı,

Gurbette insan elbette sevinmezmiş.”

Eser sonuç kısmı ile son bulmaktadır. Yazarın eseri Bâbür Şah’a dair kısa lâkin öz bir şekilde faydalanabileceğimiz bir eserdir. Kaynakça kısmını incelediğimiz vakit yazarın başvuru eserleri de birbirinden değerli eserlerden oluşmaktadır. Bâbür Şah’a dair başvurulabilecek birçok eserden faydalanılmıştır. Eseri vücuda getiren değerli hocamız Canan Kuş Büyüktaş hanımefendiye teşekkür ederiz.

* Ordu Üniversitesi Tarih Anabilimdalı Yüksek Lisans, trk.eypylmz@gmail.com

Canan KUŞ BÜYÜKTAŞ

Erdem Yayınları, İstanbul, 1.Baskı, 2018, 106 Sayfa, ISBN: 978-605-349-956-5

YAZARIN DİĞER YAZILARI

BU KATEGORİYE AİT DİĞER YAZILAR